CLÀR

Earrann 1 - Am Mobile Gaelic Unit - BBC Radio nan Gàidheal - Donnchadh MacGillIosa

FUAIM AN SEO: http://www.bbc.co.uk/programmes/b04flhgn

TEACSA GU H-ÌSEAL

Ma tha sibh air duilleag-dachaigh CLÀR (bidh fios agaibh seach gum bi rudan eile air an duilleag ceangailte ri cuspairean eile) agus ma tha sibh airson duilleag meadhanach mòr fhaighinn, bruth an tiotal gu h-àrd.

Fiosrachadh mu chlàradh Radio nan Gaidheal: air a’ chlàradh a chluinneas sibh air reidio, ‘s dòcha gu bheil facal neo dhà anns an leabhar air falbh (direach fear neo dha a tha pre-watershed - can feadhainn a dh’fhaodadh a bhith sa Naughty Book of Gaelic le Michael Newton:))

EARRANN 1 - The Mobile Gaelic Unit

Dhèanadh iad feum fhathast. Dhèanadh iad feum fhathast, ’s iad

gun dèanadh. B’ e iad fhèin na balaich. Dh’fheuchadh iad na bha

nan corp. Gus coilionadh na gheall iad. ’S nam biodh iad beò leis

an t-slàint’ dhèanadh iad a’ chùis. Chàiricheadh iad an t-sean

bhana mhòr, ghorm ud a bh’ aig Murchadh Ruadh. Sean bhan

an sgadain. Chuireadh iad taidhrichean ùr’ oirr’. Chuireadh iad

sgeilfichean innt’. Bhiodh Murchadh ac’ na dhràibhear. Duine

glic a bha a’ cumail bhon deoch.

Bheireadh iad leòth’ leabhraichean, ceòl, bara-làimh, baracuibhle,

bodach-ròcais. Bhiodh iad a’ ruith air na bailtean is air

na sgoiltean. Stadadh iad an àite sam bith far am biodh feum

no fèill orr’. Gliocas nam beul, seanfhacal air am bilean mu

choinneamh an ama.

Bha Dòmhnall Iain an insurance air a dhreuchd a leigeil

dheth. Bhà agus am Plaosgan. Mu dheireadh thall. Às dèidh na

bha siud de bhliadhnachan an ceann a chosnaidh. A’ chlann ac’

air fàs mòr, ’s air falbh. Ach gum biodh iad uaireannan air am fòn

dhachaigh, ag iarraidh airgid ’s a’ diùltadh comhairl’.

Eallach na h-obrach air tuiteam bho dhruim Dhòmhnaill Iain,

taing dhan a’ Chruthaighear. Agus bho dhruim ’s bho ghuailnean

leathainn a’ Phlaosgain, buidheachas mòr, mòr agus adhbhar

ghreadhnachais. Laochan a bha a-riamh cho làidir, sgairteil ri

each treabhaidh. A bha cho slàn, fallainn ri fiadh na beinne bho

chunnaic a mhàthair an toiseachd e, ’s e air ùr nochdadh a-mach

às a broinn.

Ach seo an rud. Dè nis a dhèanadh iad. Seo ceist nach robh

furast’ dhaibh. Droch fheagal orr’, fìor dhroch fheagal, gum

biodh an ceumannan ’s an cuairtean, seadh agus an èirigh ’s

an laighe, falamh gun stàth. A’ mhadainn glè choltach ris an

fhionnairidh, an-diugh ’s a-màireach co-ionnan.

Nan dachaighean fhèin, aig amannan, bhiodh na ballachan

gus leum orr’. Gath feagail a’ dol tromp’, feadh an là, ’s gun fhios

ac’ dhen t-saoghal dè bu chòir dhaibh a chur air adhart, dè bu

chòir dhaibh a thoirt gu buil. An còrr dhem beath’ a’ feitheamh

orr’. An là na laighe romp’. A’ sìneadh a-mach romp’ mar shlat

bho shlat de thalamh-bàn.

Ged nach robh aca ri bhith cosnadh ’s ann a bha iad a-nis na

bu mhiosa dheth na bha iad cheana. Na bu mhiosa dheth na bòdàir,

a bhios a’ leum air a’ chrodh eile, ’s air na feansaichean, ’s

air na sean ghàrraidhean, a teas fhèin air a cur air bhoil. Agus an

talamh air a chur na pholl aic’, le a ceum sàraicht’, cabhagach sìos

is suas, agus tarsainn, agus timcheall, ’s mun cuairt.

Bha a cobhair-se faisg. Dh’fhalbhte leatha chun tairbh.

Beathach brunndalach, bruthannach, trom. Bùrn a’ falbh bho

bhus. Thuigesan dh’fhalbhte leatha. Sgèan na sùil agus tarraing

teann, ceann-làidir aic’ air an fheist agus an duine bha leatha aig a

dhùbhlan a’ feuchainn ri chasan a ghleidheadh, ’s i ga dhraghadh

às a dèidh mar luidean de bhalach beag. Bha a cobhair-se faisg

agus aithnicht’.

An còmhnadh-san falaichte bhuap’, gun lorg air, gun sgeul air,

mìos mar a thigeadh, ràith mar a shiùbhladh.

Ach gun robh thìd’ ac’, agus làn-thìd’, a dhol a bhruidhinn ri

Murchadh Ruadh, air an robh eòlas na h-òig’ ac’. Gu ruige seo

cha robh de bhathais orr’ a bu dùraig.

Agus cantainn ris, ‘A Mhurchaidh, tha rud againn ri

chantainn riut. ’S fhad’ an t-saoghail bho bu chòir dhuinne bhith

air a thighinn far an robh thu.’

Chuireadh Mordo a’ Phlumb-bob sgeilf bho sgeilf innt’, bòrd

beag no dhà, corra dhrathair is seotal. Bheireadh iad leòth’

cuibhle-cairt, cuibhle-shnìomh, cuinneag fhiodh ’s na bannan

uimp’. Stòl beag a’ bhleoghain. Buarach. Lìon-beag, cruinn,

cruinnicht’ am broinn na sgùil, ’s i air a rèiteach. An dorgh a

bhiodh ac’ air an iolla, a-mach bho Rubha Robhanais, far an robh

an sruth cho luath ’s cho làidir ’s cho meallt’.

The Mobile Gaelic Unit an t-ainm fon deigheadh iad, gus

am faigheadh iad ainm na b’ fheàrr. Oir, sloinneadh e a bha

dhaibh na chùis-ghàire ’s na chùis-bhùird. Ach ghleidheadh iad

e an‑drast’ co-dhiù.

Às a’ ghuth-thàmh chanadh Dòmhnall Iain rudeigin gus am

brosnachadh.

‘Chan eil math dhuinn a bhith damhadaich mar seo,’ chanadh

e. ‘Tiugainn a dhèanamh rudeigin.’

’S dòcha gur h-e ’m Plaosgan a bheireadh dhaibh beag no mòr

a mhisneachd.

‘Bheir sinn leinn a h-uile seòrsa sgeulachd is seanchas,’

chanadh e.

A h-uile sgeul a bh’ aca bhon sinnsre bheireadh iad gu fialaidh

seachad air feadh na dùthcha.

Beumannan eòrna bheireadh iad leòth’. Torrach, trom na

diasan a’ cromadh an cinn. Dhèanadh iad an rùisg, ’s ann dhaibh

a b’ aithne.

Agus badan corc, ’s am bann gan ceangal. ’S dhèanadh iad an

adag chùbhraidh, dhen rinn iad na ficheadan ’s na ceudan nan

èirigh suas.

Bheireadh iad iomradh air na h-iodhlainnean fasgach. Air

na cruachan-corc ’s air na cruachan‑eorna a bha staigh annt’

glèidht’. Cruachan a bha air an deagh ghabhail ump’. Air an

deagh rigneachadh ro ghèiltean grad, dorch a’ gheamhraidh.

Siaman ùr gan crioslachadh timcheall is timcheall om bonn suas

gu am bàrr. ’S na fiaragan a bha a’ dol tarsainn mu am mullach

air an tarraing teann ris na h-acraichean.

‘Tabhaichidh sinn orra,’ ars am Plaosgan, ‘ceud rud is mìle

rud a tha ’n-diugh a’ dol air dhìochuimhn’. Sparraidh sinn orra le

seòltachd, biodh iad air a shon no nach bitheadh, facail nach cual’

iad a-riamh, ’s facail eile air nach do ghreimich iad.’

Ghabhadh iad suas romhp’ tro na h-Ùigean agus sìos dha

na h-Uibhistean. Bhiodh moladh orr’ nach bu bheag. Bhiodh

an dealbh fhèin agus dealbh an Unit air feadh nam pàipearannaidheachd.

Bhiodh iomradh orr’, la‑eigin, an eachdraidh nan Gàidheal.

Ach, ’s dòch’ nach tachradh dad dheth.

Cuideachd, bha ’n oidhirp gu lèir dol a thighinn fon ainm TMGU.

Gu sònraichte ann an Gasaet Steòrnabhaigh, a bha cho geallmhor

air acronym.

‘TMGU,’ mheòraich am Plaosgan, ‘very nice, very nice.

Typically acronymic. Opaque, repugnant, purporting to be your

best friend.’

‘All right, all right,’ arsa Dòmhnall Iain, ‘bi bruidhinn riut

fhèin.’

’S chaidh e air a’ chasan ’s rinn e air an doras cùil, ’s e ri

sguabadh leis, san dol seachad, am botal mòr Glenfiddich a bha

na stob eatorr’ air a’ bhòrd.

‘Fàg sin, a mhic an diabhail,’ ars am fear eile, ach cha do

charaich e.

‘A iutharnaich,’ ars esan an uair sin.

Seo a thuirt e, thuirt e seo, ach cha robh neimh no naimhdeas

air a chùl. Aon phioc. ’S gun ann ach fear dhe na ceudan fhacail

air na ghabh iad beachd feadh mìosan marbh a’ gheamhraidh,

agus sgeul bho sgeul ac’ air na daoine measg an deach an àrach.

Facal nach robh iad air a chluinntinn bho chionn ùineachan

nan ùineachan. Facal air na chuir am Plaosgan Beurla sa bhad, air

comhairl’ a charaid, gun stadaich, gun mhabadh, aig an fhìor àm

sin, agus sin na bu luaithe na dhèanadh cù comhart is durrghan,

na bu luaithe na bheireadh geàrr a’ ruith eadar dà thoman,

a’ mìneachadh ’s a’ treas-mhìneachadh an fhacail dha mar a

leanas: ‘Hound-out-of-hell, out-and-out bastard, unregenerate

whore-son.’

‘Dè dhèanainn às d’ aonais,’ ars am fineach eile, ‘cha dèanadh

mòran.’

‘Bhiodh tu lost,’ ars am Plaosgan. ‘Cho lost ri caillteanach

a’ falbh na h-oidhch’.’

’S iad fad a’ gheamhraidh, ’s a h-uile geamhradh, a’ caoidh

’s cha mhòr a’ caoineadh, a’ togail an guth ’s a’ gearain as ùr

a-rithist le chèile ach mar a bha an cànan a’ dol à bith eadar an

làmh ’s an taobh.

’S iad a’ cunntadh feadhainn dhe na facail nach robh iad

a’ cluinntinn ach tearc, samhail giabhalais is spudraisg, mìneasg

is bloighdeach. ’S feadhainn nach robh iad a’ cluinntinn idir ach

aca fhèin; staga, stiorra, sglèibire, uchdach, sgròbadh an èisg,

sgrum, iorapais, sgobag an àite sìolag, busan airson seòrsa de

phòg.

‘An liuthad facal,’ ars am Plaosgan air cùl luideach na Bliadhn’

Ùir, àm sgriosail dona airson bith is gamhlas is briseadh-dùil.

‘An liuthad facal a sgèith air falbh, no a thuit gu talamh ’s a lobh,

’s nach fhaicear ’s nach cluinnear san tìr a-chaoidh tuilleadh gu

bràth.’

‘Ach ò,’ ars esan, ‘’s e gun dh’fhalbh na daoine …’

’S cha robh còmhnadh ann dhà, no fèarrad, no feobhas,

nuair a bhiodh e mar seo, nuair bu mhios a mhulad, ach ceòl

a’ mheileòidian is brod an t-seanchais is ùrnaigh bhrist’.

Ach ’s e bha ’n seo a-nis ach oidhch’ eile, agus Dòmhnall

Iain air leum air a’ bhotal Glenfiddich, san dol seachad, grèim

gràdhach, bàis aig’ air a’ bhotal-mhòr, ’s e ri dèanamh a-mach an

doras chon na sitig, ’s e sgìth dhe bheath’ ag èisteachd ri ùmaidh.

Dorch, fuar a-muigh. Làn rionnagan. Muinntir a’ chreaga nan

cadal ach esan. Na sheasamh air a thulach fhèin.

’S thug e stallag às a’ bhotal, ’s an sin dà bhalgam, agus thog

Dòmhnall Iain a shùilean a chùm nan rionnag is nan reul, ’s

chunnaic e gun robh na nèamhan gu lèir, air a h-uile taobh, air

chrith is air mhire.

Suas seachad air a’ Ghrioglachan, san àird-a-deas. Suas

seachad air reul-an-fheasgair, a bha cho geal ’s cho soilleir agus

sìobhalt, ciùin.

Seachad orrasan gus an robh e a’ coimhead dìreach os a

chionn, a-steach a mheadhan an domhain.

Feuch am faiceadh e rionnag-an-earbaill a’ toirt riag aist’ mar

spriotag uisg’ tron àrd-adhar.

A cheann air ais. A dhà shùil cho fosgailt’ ri dà pheile-sionc.

Gus boinneag air bith a ghlacadh.

’S chan fhaca gin. Ach chunnaic e na mìltean air mhìltean de

rionnagan, feadhainn ac’ cho mìn ris a’ mhin-chorc.

Uibhir ann dhìobh ’s a bha riamh ann de chlann nan daoin’,

agus a bha riamh ac’ de chrodh ’s de chaoraich bho thòisich iad,

bho thùs, gan iomain romp’ ’s gan cuallach.

Agus dhùin Dòmhnall Iain a shùilean, blàthachadh math air,

stiap fhada de dhuine, striamalach sia troighean a dh’àird, ’s e ri

luasgadh bho thaobh gu taobh, ’s air ais ’s air adhart, gun uallach

gun urra, mar aitheamh de shean ròp.

Agus shaoil leis gun robh e ri suaineadh ioma-fhèin mar

chnap ceothaidh.

’S nach robh e ach mar cheò is mar dheataich.

Dh’fhosgail e a shùilean is sheall e rithist suas a ghrunnd an

domhain.

Thàinig air an uair sin, cha b’ è cuairt ach fìor dhroch

luairean. ’S dòch’ gur h-e na dh’òl e. No gun chuir a’ ghoic a bha

na amhaich bacadh air buille na fala.

Rinn e trealaich de spàirn gus nach tuiteadh e le clab gu

talamh cruaidh, e fhèin ’s am buideal buadhmhor.

Gus e fhèin a ghleidheadh thug e seòrsa de bhuic ghrad,

ghòrach às gun iar-thuath, agus searrag spàgach, spliutagach gun

ear-a-dheas, cha mhòr nach deach e feir ubhal na cruachainn, ’s

cha robh òirleach dheth nach do crithnich. B’ fheàrr dha bhith air

tuiteam. ’S thug e greis a’ plosgartaich ’s a’ pìochail mus d’ fhuair

e air cantainn, ‘An diabhal orms’.’

Greis mhòr, mhòr a-nis bho nach fhac’ e ’m fear a bha staigh.

Lùb e mu oisean an taighe agus steach leis dhan a’ chidsin.

Ach ’s ann a bha charaid na shrann chadal. Na chlod cadail

aig a’ bhòrd, ’s a cheann mòr, clèigeanach, ’s a dhà ghàirdean

garbh, cuisleach air brùchdadh a-nall tarsainn air pàipearan

is leabhraichean, air speuclairean is peansailean, tarsainn air

truinnsear no dhà, ’s air dà chopan-uighe, na spiolgan a bh’ annt’

air an spealgadh as ùr. Stramash uabhasach, chan fhac’ e leithid.

Bha an soitheach-salainn fhathast na sheasamh. Sàr ghaisgeach

treun. Ach bha ’n soitheach‑piobair na laigh’ air a chliathaich.

Saighdear beag a bh’ air tuiteam sa bhlàr.

Air a’ bhòrd, am measg na h-ùpraid, dhearc e air luideag de

phàipear air an robh sgrìobht’: ‘Marbhrann Alex Dan’. Thog e is

leugh rithist a’ bhàrdachd a rinn am Plaosgan o chionn fhada,

nuair a bha e òg, amaideach. Leugh e seo a-mach ’s cha chual’ am

Plaosgan dùrd dheth.

Dà phlùm dhen uisge-bheath dhan tumailear.

Marbhrann Alex Dan

Suas an rathad gun gabhadh tu

mus do dh’fhalbh thu riamh a sheòladh,

le do cheum àrdanach, buiceach,

do cheann a’ dol sìos is suas,

d’ fhalt mar an fhitheach cho dubh.

Suas an rathad morghain

mus deacha teàrr a-riamh air,

dol a-mach gu taigh do sheanmhar,

d’ fhalt slìobt’ air ais le cìr is bùrn,

do làmhan na do phòcaidean.

Caol, àrd, eireachdail,

fiamh agad ri Innseanach à tìr cèin,

sròin chrom is sùilean donna,

gàire beag mu do bhilean

mar gun robh fios agad air rudeigin.

’S nuair a bhruidhneadh tu,

cho coltach ri cuideachd do mhàthar,

car èibhinn, mall, sean-fhasant’,

daoine bha math air eachdraidh

agus math air an làmhan.

Aig ceann na bùth na do sheasamh,

àite fradharcach, h-abair sin,

thu fhèin is Murchadh a’ smocaigeadh,

balaich a bh’ air an sgoil fhàgail

’s aig an robh dùil falbh.

A’ siubhal air a’ bhaidhsagal,

a’ gabhail sìos mun lùbadh,

a’ ghaoth a’ togail do sheacaid,

bha cuid ag ràdh, ceart no ceàrr,

gum biodh tu cur ris an fhìrinn.

Suas an rathad gun gabhadh tu

mus do dh’fhalbh thu riamh bhon taigh,

le do cheum àrdanach, buiceach,

do cheann a’ dol sìos is suas,

d’ fhalt mar it’ an fhithich cho dubh.

Shealladh iad timcheall, gu h‑araid le hangover, bheireadh iad

sùil mun cuairt a’ ceasnachadh ach càite ’n robh na seanairean

glic, seòlta, fiosrach agus na seanmhairean eòlach, èibhinn. Ach

gu h‑aonaranach, gu h‑uabhasach ’s gu h‑oillteil cha robh duine

ri fhaicinn ach iad fhèin agus corra dhuine mar an Toban.

Bha rud mar depression air Dòmhnall Iain. Aig amannan

bha e cho ìosal, trèigt’ ri sean bhròig na laighe leatha fhèin

a‑muigh am meadhan leig‑chruthaich. Cha robh e cinnteach an

e depression a bh’ ann, no ’n e staid nàdarrach an duine. Cò bha

dol a dh’innse dhà? Cha robh fios aige.

Bha piles air a’ Phlaosgan. Pian is at is fuil.

‘Air dhut dùsgadh sa mhadainn,’ ars an lighiche ris, ‘òl thus’

dà thumailear de bhùrn.’

Ghabh am Plaosgan a chomhairl’, ’s bha cùisean fada na b’

fheàrr.

‘Thàinig mi thoirt taing dhut,’ ars am Plaosgan.

‘Carson?’

‘Thà, am faochadh a tha mi air fhaighinn. Agus tha mi airson

rudeigin a thoirt dhut.’

‘No, no, no, no,’ ars an doctair ‘… no need …’ A‑mach à baga

canabhais thog am Plaosgan biast de bhradan. Thog e ’m bradan

lainnireach suas na b’ àird’ na ghualainn, dà chorrag aige tro

ghàilleach dhearg an èisg, an sgeilbeag ’s an gunna‑fada.

‘Càit’ an d’ fhuair thu sin?’

‘Coma leat s’.’

’S bha brod a ghèillean air a’ bhradan mhòr, agus dh’fhalbh

sruth uisg’ bhon earball aige, sàl no bùrn, cò aige bha fios no diù,

’s thuirt am Plaosgan, ‘And hasn’t he a proud, contumacious look

to him, even in death?’

 ‘Indeed he has,’ ars an doctair.

’S co‑dhiu dhèanadh na balaich an dìcheall. Chan fhanadh iad

balbh, sàmhach agus an cànan a’ sìoladh às. A’ sìoladh às agus

a’ crìochnachadh mar a bha Aramaic, cànan Chrìosd. Gun duine

nis a’ labhairt lide dheth ach bodach bochd an siud ’s an seo, am

bailtean beaga Shiria. Bodach na shuidh’ air leth, a’ mabadaich

san t‑sean chànan. A’ còmhradh ri daoine nach robh ann, sgleò

air a shùilean. Agus ris an Tighearn’ ag ràdh. ‘A Dhè, na leig às

mi. A Dhè naoimh, càite a bheil thu, ’s m’ ùrnaigh riut gach là.’

Bha fear an insurance ag iarraidh gun ionnsaicheadh a’ chlann

gu lèir, a h‑uile grioban beag a bh’ ac’ ann, an trìtheamh salm

thar an fhichead. Gum biodh i ac’ air an teanga, agus soisgeul is

cànan is modh a’ dol às an t‑sealladh còmhla, ’s nach mòr gun

aithnicheadh e an sgìre ’s na rugadh ’s na thogadh e.

‘Is e Dia fhèin is buachaill dhomh, cha bhi mi ann an dìth.

Bheir e fa‑near gun laighinn sìos air cluaintean glas’ le sìth.’

’S gum biodh ac’ air an teanga an dearbh shalm sa Bheurla.

Authorised Version. Agus cuideachd caibidil 53 de leabhar an

fhàidh Isaiah, ‘Who hath believed our report? And to whom is

the arm of the Lord revealed?’

‘For he shall grow up before him as a tender plant, and as a

root out of a dry ground: he hath no form nor comeliness; and

when we shall see him, there is no beauty that we should desire

him.

‘He is despised and rejected of men, a man of sorrows and

acquainted with grief: and we hid as it were our faces from

him; he was despised, and we esteemed him not. Surely he hath

borne our griefs, and carried our sorrows: yet we did esteem him

stricken, smitten of God, and afflicted.

But he was wounded for our transgressions, he was bruised for

our iniquities: the chastisement of our peace was upon him; and

with his stripes we are healed. All we like sheep have gone astray;

we have turned every one to his own way; and the Lord hath laid

on him the iniquity of us all.

He was oppressed, and he was afflicted, yet he opened not his

mouth: he is brought as a lamb to the slaughter, and as a sheep

before her shearers is dumb, so he openeth not his mouth.’

A thuilleadh air an sin bhiodh aca ri ionnsachadh fichead

seanfhacal sa mhìos. ‘Cha seas càirdeas air leth‑chois.’ ‘Na feann

am fiadh gus am beir thu air.’ ‘Pògar an leanabh air sgàth na

banaltraim.’ ‘Am fear a thèid an gàbhadh tric, thèid a bhàthadh

uaireigin.’

‘What are you, some sort of fascist?’ ars am Plaosgan, ’s e gus

sgàineadh ag èisteachd ris.

‘What are you, at all,’ ars esan a‑rithist, ‘some sort of fascist

pig?’

’S chuimhnich e air George Orwell, agus air Animal Farm.

Chuimhnich e air, a’ sgrìobhadh ann an Eilean Dhiùra, ann an

taigh faoiteagach, fuar. An eitig na cholainn, agus sin a’ gabhail

roimhe, a bheath’ a’ tighinn gu ceann, ’s gun e glè aost’.

‘Cha tig duine nar n‑arainn ma nì sinn sin,’ ars esan an uair

sin.

Cha b’ e fear‑eaglais a bh’ ann an Dòmhnall Iain Bhiastaidh,

ach cha robh e gu bhith air a bhacadh. Thuirt e gum biodh

Turas a’ Chrìosdaidh ac’ air bòrd. Leabhar beag taitneach, snog a

chleachd a bhith sa h‑uile dachaigh, còmhla ris a’ Bhìoball. Agus

nach robh ri lorg a‑nis ged a ruitheadh tu air Eilean Leòdhais, ars

esan, le cir‑mhin.

 ‘Cò dh’eadar‑theangaich e?’ dh’fhaighnich fear an fhuilt

chlèigeanaich.

‘An t‑urramach Calum MacIllFhinnein. Ùigeach. Uaireigin

às dèidh a’ Chogaidh Mhòir. Gàidhlig bhrèagha, shìmplidh

Leòdhais,’ arsa Dòmhnall Iain.

‘A lost classic,’ thuirt e ’n uair sin.

Agus leugh e pìos dheth, on toiseach: ‘Mar a bha mi gabhail

tre fhàsach an t‑saoghail seo, thachair dhomh tighinn air àite

àraidh far an robh uamha. An sin leig mi mi fhèin nam shìneadh,

is thuit mi nam chadal, agus a’s mo chadal chunnaic mi bruadar.

Ciod a chunnaic mi anns a’ bhruadar sin ach fear na sheasamh an

àite àraidh, is a dheise na luideagan, a chùl ri dhachaigh, leabhar

na làimh, eallach mòr air a mhuin. Sùil dhan tug mi …’

‘Bheir sinn leinn e,’ ars am Plaosgan, ‘sinn a bhiodh lom às

aonais.’

Gach còir glèidhte @ CLÀR agus Donnchadh MacGillIosa, 2013

Earrann 2 ri thighinn - Dihaoine 05/09/2014 - BBC RADIO NAN GÀIDHEAL - gheibhear an teacsa airson sin air làrach-lìn CLÀR cuideachd.

http://www.bbc.co.uk/programmes/b04grxgl

Earrann 1 - Dihaoine 29.08.14 @ 1130, rpt Dis 30.08.14 @1130 , agus La na Sàbaid 31.08.14 @ 1430
Earrann2 - Dihaoine 05.09.14 @ 1130, rpt Dis 06.09.14 @1130 , agus La na Sàbaid 07.09.14  @ 1430
Earrann 3 - Dihaoine 12.09.14 @ 1130, rpt Dis 13.09.14 @1130 , agus La na Sàbaid 14.09.14  @ 1430
Earrann 4 - Dihaoine 19.09.14 @ 1130, rpt Dis 20.09.14 @1130 , agus La na Sàbaid 21.09.14  @ 1430
Earrann 5 - Dihaoine 26.09.14 @ 1130, rpt Dis 27.09.14 @1130 , agus La na Sàbaid 28.09.14  @ 1430
Earrann 6 - Dihaoine 03.10.14 @ 1130, rpt Dis 04.10.14 @1130 , agus La na Sàbaid 05.10.14  @ 1430
Earrann 7 - Dihaoine 10.10.14 @ 1130, rpt Dis 11.10.14 @1130 , agus La na Sàbaid 12.10.14  @ 1430

A’ tighinn! Dihaoine 29 an Lùnastal 2014

Sgeulachd Dhonnchaidh MhicGillIosa - Am Mobile Gaelic Unit

Exclusive new production for BBC Radio nan Gaidheal

Bho Ùr-Sgeul: Màiri Dhall agus Sgeulachdan Eile

These deep, powerful, layered stories also owe something to Chekhov and Chekhov’s ultimate protegé, Carver…

http://www.arts.gla.ac.uk/ScotLit/ASLS/SWE/TBI/TBIIssue15/MacLeoid.html

Leirmheas (Beurla) le Iain MacLeòid, 2014, The Bottle Imp,  is e a-mach air Màiri Dhall agus Sgeulachdan Eile le Donnchadh MacGillIosa. Tha An Leodach - ann am faclan ealanta - a’ toirt suil air leabhar Tim Armstrong,  Air Cuan Dubh Drilseach, cuideachd.


Ruaraidh MacThomais agus Niall O’Gallagher
"…tha mi toil­ichte urram fhaicinn ga dhèanamh do Ruaraidh MacThómais"Raghnall MacilleDhuibh san Albannach, 2014"Tha mi a’ cur fàilte bhlàth air Beatha Ùr (Clàr, £8.99), cruinn­eachadh beag den bhàrd­achd aige, agus sin air trì adhbh­aran: is toil leam na dàin aige; tha móran dhiubh mu Ghlascho, baile mo bhreith ’s m’ àraich; agus chan eil Beurla san leabhar – tha na dàin Ghàidhlig seo a’ seasamh ’s a’ tuiteam mar dhàin Ghàidhlig.Tha mi an amharas gun tàinig móran de na cuimhneachain agamsa air Glascho gu ceann mus do rugadh O’Gallagher. Chan eil fhios a’m cà robh Cùirt Norfolk, tùran a leag iad le spreadhadh a réir choltais, ach tuigidh mi an co-dhùnadh mun “bhaile / mhòr seo agus e robach, garbh ach leinne”. Air an làimh eile tha gach ainm sna dàin eile a’ dùsg­adh mac-talla, eadar ’s gur e Sràid Westmoreland, Cnoc a’ Ghobh­ainn, Taigh-cìse Rathad Phàislig no Willie Maley. ’S tha mi toil­ichte urram fhaicinn ga dhèanamh do Ruaraidh MacThómais. Ach a dh’innse na fìrinn chan eil an dàn as fheàrr leam mun bhaile ag ainmeachadh àite no duine idir ach Glascho fhéin: “Cha do dh’èirich a’ ghrian an-diugh air Glaschu / dh’fhuirich i aig an taigh airson cumail blàth, / tha i air an leus aic’ a chur am falach / is an samhradh ro ghoirid air dhol seachad …”Tuilleadh: http://www.scotsman.com/gaelic/ceann-no-cridhe-buaidh-no-co-thuiteamas-1-3428664
Na coirichean: An leirmheas @ Raghnall MacilleDhuibh agus The Scotsman 2014; Dealbh Ruaraidh MhicThomais @ Roddy Simpson. Dealbh Niall O’Gallagher @ Claire O’Gallagher. Uile gleidhte.

Ruaraidh MacThomais agus Niall O’Gallagher

"…tha mi toil­ichte urram fhaicinn ga dhèanamh do Ruaraidh MacThómais"
Raghnall MacilleDhuibh san Albannach, 2014

"Tha mi a’ cur fàilte bhlàth air Beatha Ùr (Clàr, £8.99), cruinn­eachadh beag den bhàrd­achd aige, agus sin air trì adhbh­aran: is toil leam na dàin aige; tha móran dhiubh mu Ghlascho, baile mo bhreith ’s m’ àraich; agus chan eil Beurla san leabhar – tha na dàin Ghàidhlig seo a’ seasamh ’s a’ tuiteam mar dhàin Ghàidhlig.

Tha mi an amharas gun tàinig móran de na cuimhneachain agamsa air Glascho gu ceann mus do rugadh O’Gallagher. Chan eil fhios a’m cà robh Cùirt Norfolk, tùran a leag iad le spreadhadh a réir choltais, ach tuigidh mi an co-dhùnadh mun “bhaile / mhòr seo agus e robach, garbh ach leinne”. Air an làimh eile tha gach ainm sna dàin eile a’ dùsg­adh mac-talla, eadar ’s gur e Sràid Westmoreland, Cnoc a’ Ghobh­ainn, Taigh-cìse Rathad Phàislig no Willie Maley. ’S tha mi toil­ichte urram fhaicinn ga dhèanamh do Ruaraidh MacThómais. Ach a dh’innse na fìrinn chan eil an dàn as fheàrr leam mun bhaile ag ainmeachadh àite no duine idir ach Glascho fhéin: “Cha do dh’èirich a’ ghrian an-diugh air Glaschu / dh’fhuirich i aig an taigh airson cumail blàth, / tha i air an leus aic’ a chur am falach / is an samhradh ro ghoirid air dhol seachad …”

Tuilleadh: http://www.scotsman.com/gaelic/ceann-no-cridhe-buaidh-no-co-thuiteamas-1-3428664

Na coirichean: An leirmheas @ Raghnall MacilleDhuibh agus The Scotsman 2014; Dealbh Ruaraidh MhicThomais @ Roddy Simpson. Dealbh Niall O’Gallagher @ Claire O’Gallagher. Uile gleidhte.

Tilleadh DhachaighAonghas Pàdraig CaimbeulISBN  9781900901499Foillsichte le CLÀR 2009"If Angus Peter Campbell’s oeuvre were a car, it would be a custom-built vehicle, constructed from Gaelic ingenuity, and fuelled by a diverse mix as global as any brand of oil – equal parts South American magic realism, Huxleyite dystopia (see his second novel La a’ deanamh Sgeil do La), and Ital-ian postmodernism (his English-language cycle of stories, Invisible Islands owes an obvious debt to Italo Calvino). For his fourth Gaelic-language novel, Tilleadh Dhachaigh (Returning Home) though, he takes the train.A quick inspection of the ticket on the cover (a Scotrail day return to Belgium, price £2 4s 8d) lets us know we’re in for no ordinary journey, full of irreverent humour and surreal juxtapositions. Our narrator is a ghost, a soldier from the Great War, making the return journey he didn’t take in 1918, travelling incognito with his twenty-first century fellow passengers. Each short chapter is a stop along the line from Aberdeen to Inverness, and on to Kyle, allowing Campbell to digress from a richly cohesive whole. It enables the reader to step between the parallel tracks of times and cultures.”Mark Wringe, Scottish Review of Books, Volume Five Issue Three, 2009

Tilleadh Dhachaigh
Aonghas Pàdraig Caimbeul
ISBN  9781900901499

Foillsichte le CLÀR 2009

"If Angus Peter Campbell’s oeuvre were a car, it would be a custom-built vehicle, constructed from Gaelic ingenuity, and fuelled by a diverse mix as global as any brand of oil – equal parts South American magic realism, Huxleyite dystopia (see his second novel La a’ deanamh Sgeil do La), and Ital-ian postmodernism (his English-language cycle of stories, Invisible Islands owes an obvious debt to Italo Calvino). For his fourth Gaelic-language novel, Tilleadh Dhachaigh (Returning Home) though, he takes the train.

A quick inspection of the ticket on the cover (a Scotrail day return to Belgium, price £2 4s 8d) lets us know we’re in for no ordinary journey, full of irreverent humour and surreal juxtapositions. Our narrator is a ghost, a soldier from the Great War, making the return journey he didn’t take in 1918, travelling incognito with his twenty-first century fellow passengers. Each short chapter is a stop along the line from Aberdeen to Inverness, and on to Kyle, allowing Campbell to digress from a richly cohesive whole. It enables the reader to step between the parallel tracks of times and cultures.”

Mark Wringe, Scottish Review of Books, Volume Five Issue Three, 2009

Càth anns a’ Ghaoith le Niall M. BrownlieISBN 9781900901765
Foillsichte le CLÀR 2013
Measgachadh de sgeulachdan air caochladh chuspaireanS ann am Barrapol an Tiriodh a chaidh Niall M. Brownlie a thogail, ann an dachaigh ‘s an coimhearsnachd far an robh a’ chànan ‘s an dualchas air leth làidir. Bhiodh sgeulachdan à beul-aithris rin cluinntinn gu tric bho a mhàthair agus bho dhaoine a thigeadh a chèilidh air oidhcheannan geamhraidh.Leis an spèis a bh’ aige dha a chiad chànan ‘s dhan dualchas, chaidh Niall a ghluasad gu sgeulachdan a chruthachadh. Bhiodh e ri bàrdachd cuideachd, agus thòisich e ri òrain agus rosg a chur còmhla. Nochd trì leabhraichean bhuaithe mar-thà, Bailtean is Ath-Ghairmean, A’ Chlàrsach Ùr agus Meòrachadh.Tha raon farsaing san dà sgeulachd dheug sa chruinneachadh seo gar toirt bho thachartasan sna seann linntean gu suidhichidhean doirbh, cunnartach an latha ‘n-diugh ann an àiteachan mar Etiòpia, an Fhraing an àm a’ chogaidh agus eile. Mar tha Niall fhèin ag ràdh, ‘Tha na cuspairean a thagh mi a’ treabhadh iomadh iomaire’ agus tha e ‘an dòchas gum bi sgeulachdan san trusadh a chòrdas ris an leughadairean’. Tha sinn glè chinnteach gum bi.
An dealbh: Geòidh faisg air Barapol, Tiriodha. Dealbh camara le Jim Murdoch.

Càth anns a’ Ghaoith le Niall M. Brownlie
ISBN 9781900901765

Foillsichte le CLÀR 2013

Measgachadh de sgeulachdan air caochladh chuspairean

S ann am Barrapol an Tiriodh a chaidh Niall M. Brownlie a thogail, ann an dachaigh ‘s an coimhearsnachd far an robh a’ chànan ‘s an dualchas air leth làidir. Bhiodh sgeulachdan à beul-aithris rin cluinntinn gu tric bho a mhàthair agus bho dhaoine a thigeadh a chèilidh air oidhcheannan geamhraidh.

Leis an spèis a bh’ aige dha a chiad chànan ‘s dhan dualchas, chaidh Niall a ghluasad gu sgeulachdan a chruthachadh. Bhiodh e ri bàrdachd cuideachd, agus thòisich e ri òrain agus rosg a chur còmhla. Nochd trì leabhraichean bhuaithe mar-thà, Bailtean is Ath-Ghairmean, A’ Chlàrsach Ùr agus Meòrachadh.

Tha raon farsaing san dà sgeulachd dheug sa chruinneachadh seo gar toirt bho thachartasan sna seann linntean gu suidhichidhean doirbh, cunnartach an latha ‘n-diugh ann an àiteachan mar Etiòpia, an Fhraing an àm a’ chogaidh agus eile. Mar tha Niall fhèin ag ràdh, ‘Tha na cuspairean a thagh mi a’ treabhadh iomadh iomaire’ agus tha e ‘an dòchas gum bi sgeulachdan san trusadh a chòrdas ris an leughadairean’. Tha sinn glè chinnteach gum bi.

An dealbh: Geòidh faisg air Barapol, Tiriodha. Dealbh camara le Jim Murdoch.